Każdy dobrze wie, jaka mamy dzis rocznicę, dlatego chciałbym napisac kilka słów o czymś, o czym mówi się zdecydowanie za mało.

W 2025 roku polsko-ukraińskie zespoły archeologów po raz pierwszy od wielu lat przeprowadziły ekshumacje w zachodniej Ukrainie, m.in. w miejscowości Puźniki. Odnalezione szczątki zostały następnie uroczyście pochowane. Od początku 2026 roku trwają kolejne przygotowania do następnych ekshumacji - żmudne, wymagające ogromnej pracy i odpowiedzialności. Rekonesans terenu, ustalanie miejsc pochówku, dokumentacja, badania wstępne. To nie są hasła na transparentach, koszulkach ani donośne wpisy na socialach. To konkretne działania, dzięki którym ofiary po wielu latach odzyskują imiona, nazwiska i godny pochówek.

Na ten rok zaplanowano dalsze prace w Ulgłach na Wołyniu, Hucie Pieniackiej, Ostrówkach, Woli Ostrowieckiej oraz ponownie w Puźnikach. Już w najbliższy poniedziałek rozpoczną się kolejne prace ekshumacyjne na terenie dawnych wsi Ostrówki i Woli Ostrowieckiej. To właśnie tam odnaleziono szczątki 674 Polaków. Tak wygląda prawdziwe upamiętnianie - nie w krzyku, lecz w pracy.

Dlatego szczególne słowa uznania należą się pani Karolinie Romanowskiej. Mimo że w wyniku zbrodni UPA straciła 18 członków swojej rodziny, nie zamieniła tej tragedii w polityczne hasło. Jest jedną z nielicznych osób, którym naprawdę zależy na wyjaśnieniu tej sprawy - do końca, bez cynizmu i bez hipokryzji.

Za wydarzenia sprzed wielu dekad próbuje się dziś obarczać Ukraińców, którzy mieszkają w Polsce. Tylko jaki związek z tamtymi zbrodniami mają ludzie, którzy dziś pracują, wychowują dzieci, pomagają innym i po prostu normalnie żyją? Odpowiedzialność za zbrodnie ponoszą ich sprawcy, a nie osoby urodzone wiele dekad później tylko dlatego, że mają tę samą narodowość.

Najlepszym sposobem uczczenia pamięci pomordowanych jest dążenie do prawdy, odnajdywanie miejsc pochówku, godne upamiętnienie ofiar i pielęgnowanie pamięci o tym, co się wydarzyło. Tylko wtedy pamięć staje się czymś więcej niż narzędziem do wzbudzania gniewu - staje sie wyrazem szacunku wobec tych, ktorzy zgineli. Tyle ode mnie.