☀️ Dziś przesilenie zimowe! I choć brzmi to dziwnie, to jedna wiadomość wszystkich po równo zasmuci i uraduje: dziś najkrótszy dzień w roku! Więc co prawda dziś przesilenie szarości i takiej ogólnej żałości, ale każdy kolejny dzień będzie dłuższy i jaśniejszy! Choć nie od razu...

Dokładnie o 10:21 Słońce podczas swojej rocznej pozornej wędrówki po niebie, osiągnie najniższą deklinację - to taki gwiezdny odpowiednik szerokości geograficznej, która wyniesie -23°26'. Co to oznacza i dlaczego tak się dzieje?

Deklinacja to jeden z parametrów używanych w astronomii do określania pozycji obiektów na nieboskłonie, odpowiednik szerokości geograficznej. Choć w przypadku gwiazd jest ona (względnie) stała, o tyle pozycja Słońca, Księżyca czy np. komet zmienia się na niebie i każdego dnia jest trochę inna. Mówiąc najprościej jest to kątowa odległość obiektu od równika niebieskiego.

Dla Słońca zmienia się ona w ciągu roku, ponieważ Ziemia krąży wokół naszej gwiazdy, a oś obrotu naszej planety jest dodatkowo nachylona do płaszczyzny naszej orbity. Z tęgo powodu Słońce raz obserwujemy na niebie nad równikiem niebieskim (wiosna i lato), a raz pod (jesień i zima).

W momencie przesileń Słońce osiąga największe oddalenie od równika niebieskiego: podczas przesilenia letniego największe oddalenie na północ (do góry) od równika, a w czasie zimowego na południe (w dół). Na grafice pod wpisem na niebiesko zaznaczony jest równik, a na żółto ekliptyka po której porusza się Słońce.

No dobrze, a czym to się wszystko objawi nam na niebie? :)
Dziś mamy do czynienia z najkrótszym dniem w roku. Słońce w południe wzniesie w Warszawie na zaledwie 14° nad południowym horyzontem - nie będzie potrzebowało zbyt wiele czasu, aby tam się znaleźć, dlatego dzień potrwa tylko 7h 42m i 09s.

Najkrótszy dzień w rok wystąpi na całej półkuli północnej - to początek astronomicznej zimy. Za to półkula południowa cieszyć się będzie mogła teraz najdłuższymi dniami - tam mamy do czynienia z przesileniem letnim i początkiem astronomicznego lata :)

Co ciekawe długość dnia w ostatnich dnia zmieniała się bardzo nieznacznie:
Dziś dzień będzie tylko o 3s krótszy niż wczoraj. Wczoraj był 9s krótszy niż w czwartek. Jutro za to dzień będzie dłuższy o 3s niż dziś. W skrócie: długość dnia zmienia się niezauważalnie na przestrzeni kilku dni, jakby Słońce przestało zmieniać swoją deklinację. I tak rzeczywiście jest, a zauważyli to nawet starożytni astronomowie!

Moment, w którym Słońce osiąga najniższy punkt na niebie i po najdłuższej nocy zaczyna znów „wracać” ku górze, był interpretowany jako moment odrodzenia sił życiowych, światła i ciepła. Z tego powodu starożytni często łączyli ten czas z narodzinami bóstw słonecznych lub świątami celebrującymi „nowe” światło.

Na przykład w starożytnym Rzymie obchody Natalis Solis Invicti – „narodzin Niezwyciężonego Słońca” – przypadały w okolicach 25 grudnia, niedługo po przesileniu zimowym. Było to święto upamiętniające powrót Słońca do sił po okresie ciemności i słabości, symbolizowane przez krótki dzień. Podobne motywy można znaleźć w wierzeniach innych ludów – w skandynawskich mitologiach, tradycjach perskich czy egipskich, gdzie idea „odradzającego się Słońca” w naturalny sposób splatała się z cyklicznym rytmem przyrody.

W wielu polskich domach za kilka dni będzie obchodzić się święto Bożego Narodzenia. Przypada ono 25 grudnia – zaledwie kilka dni po przesileniu zimowym. Choć nie ma jednoznacznych dowodów na to, że data narodzenia Chrystusa została wybrana dokładnie z powodu zbieżności z pogańskimi świętami słonecznymi, badacze historii religii i kultury wskazują, że wczesne chrześcijaństwo mogło świadomie wpisać swoją uroczystość w kontekst istniejących już obchodów, symbolicznie przejmując ich znaczenia.

Wpis Karola Wójcickiego promotora astronomii że strony " Z głową w gwiazdach" na fb.
Milej soboty.