Prof. Andrzej Nowak o tym, kiedy i dlaczego część polskich zwątpiła we
własną ojczyznę i stała się wasalem "oświeconego zachodu".
Większość Polaków nie zdaje sobie sprawy, jaką katastrofą dla państwa był
potop szwedzki.

"Potop szwedzki był jednym z najbardziej kosztownych i tragicznych epizodów polskiej historii. W jego wyniku śmierć poniosło 40 proc. ludności Rzeczypospolitej, a majątek kraju uszczuplił się o 50 proc.

W wyniku konfliktu doszło do zerwania więzów lennych między Rzeczpospolitą a Prusami Książęcymi (traktaty welawsko-bydgoskie, 1657 r.). Niezależni odtąd Hohenzollernowie doprowadzą w 1701 r. do przekształcenia swych włości w Królestwo Prus – przyszłego zaborcę Rzeczypospolitej.

Według danych Fundacji Odbudowy Zniszczeń Dokonanych w Czasie Potopu Szwedzkiego podczas wojny całkowitemu zniszczeniu uległo: 188 miast, 186 wsi, 81 zamków, 136 kościołów, 30 młynów, 10 browarów, 89 pałaców. Z Rzeczypospolitej wywieziono też liczne dokumenty i bezcenne zabytki kultury materialnej. Szwedzi rabowali wszystko, co tylko zdołali przetransportować: od mebli, strojów, kosztowności, broni, obrazów czy rzeźb, po fasady budynków. Zrabowane dobra transportowano rzekami, wobec czego część z nich wpadała do wody. Współcześnie są one odnajdywane przez polskich badaczy i instytucje kultury."