17 grudnia 1946r. komuniści zamordowali Irenę Odrzywołek.

.

Irena Odrzywołek urodzona w Byczynie pow. Chrzanów obecnie w granicach miasta Jaworzno, aresztowana w Gliwicach 5 listopada 1946r ,

Pochodziła z rodziny górniczej o sympatiach lewicowych ,w czasie II wojny światowej pracowała w lokalu gastronomicznym ,a następnie w tartaku w rodzinnej Byczynie .Po zakończeniu okupacji niemieckiej rozpoczęła pracę w więzieniu karno-śledczym św. Michała w Krakowie .Wstąpiła do ZWM .W lecie 1946 r. Irena Odrzywołek poznała Bolesława Pronobisa, byłego żołnierza Armii Krajowej, który wcześniej zbiegł z więzienia w Tarnowie. W czasie pobytu w krakowskim więzieniu, B. Pronobis opracował plan ucieczki więzionych żołnierzy konspiracji niepodległościowej. Irena Odrzywołek została wtajemniczona w te plany i złożyła przysięgę na krzyż o następującej treści: „Przysięgam na mękę Zbawiciela, że to, co tutaj usłyszę, nikomu nie powiem”. Wydarzenie to miało miejsce w celi więziennej dla posługaczy 17 VIII 1946 r. Według planu Irena Odrzywołek miała dostarczyć do celi trzy pistolety i dwa granaty. Podczas śledztwa Irena Odrzywołek zeznała, że broń i granaty zakupiła z własnych pieniędzy, sprzedając zegarek. 17 VIII 1946 r. Odrzywołek spotkała się w restauracji Pod Filarkami z członkami oddziału, by ustalić plan działań. Pistolet ukryła pod spódnicę, granaty włożyła do torebki. W ostatnim dniu pracy w więzieniu dostarczyła broń Pronobisowi, który poinformował ją o terminie akcji (18 VIII 1946) i przekazał adres swojej żony mieszkającej w Niwce koło Sosnowca, u której Irena Odrzywołek miała się ukryć. Więzienie zostało rozbite przez żołnierzy z 6 kompanii mjr. "Ognia" bez jednego wystrzału w centrum wielkiego miasta pełnego sowietów MO i UB. Następnie obydwie kobiety (żona Pronobisa i Irena) ukrywały się przez trzy tygodnie u rodziny Pronobisa w Zakopanem, a później u jego kuzynki w Chorzowie przy ul. 3 Maja 13 – kuzynka nie wiedziała, że jej lokatorki są poszukiwane przez bezpiekę. W tym czasie Irena Odrzywołek miała wykonywać bliżej nieokreślone zadania dla Narodowych Sił Zbrojnych. W październiku 1946 r. do Chorzowa przyjechał Pronobis, który przekazał Irenie Odrzywołek dokumenty na nazwisko Czesława Gotlarczyk. Z nowymi dokumentami Irena Odrzywołek wyjechała do Gliwic, gdzie mieszkała z nieznaną jej wcześniej kobietą o imieniu Maria. 5 XI 1946 r. w mieszkaniu w Gliwicach odwiedził Irenę Odrzywołek łącznik powołujący się na Pronobisa i przekazał jej polecenie wyjazdu do Wrocławia. Jeszcze w Gliwicach Irena Odrzywołek została aresztowana i podana śledztwu. Zachowała niezłomną postawę, o czym świadczą jej zeznania: „Ponieważ wiedziałam, że większość więźniów, a z nimi Pronobis siedzą za zwalczanie obecnego ustroju Państwa Polskiego, tj. za pracę konspiracyjną skierowaną przeciwko obecnemu ustrojowi Polski, czym też zwalczali ten ustrój, nie mogłam się z tym pogodzić, aby ludzie za to siedzieli, ponieważ byłam również przeciwniczką obecnego ustroju Państwa Polskiego, wyniosłam broń do więzienia, aby dopomóc tym ludziom w uzyskaniu wolności zdając sobie z tego wszystkiego dokładną sprawę jakie mogą nastąpić skutki za powyższy mój czyn”.

Oskarżenie brzmiało: „[…] w Krakowie udzieliła pomocy członkom nielegalnej organizacji N.S.Z., którzy usiłowali przemocą zmienić ustrój Państwa Polskiego przez to, że przyjęła od nich [broń] które wręczyła więźniom [...] z wiedzą że broń ta ma służyć do gwałtownego zamachu na funkcjonariuszy straży więziennej celem sterroryzowania ich i rozbrojenia oraz spowodowania ucieczki [...] przechowywała bez zezwolenia [...] broń [...] jako strażniczka więzienia [...] opuściła swoje stanowisko służbowe” .Wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Katowicach została skazana na karę śmierci. Wyrok wykonano 17.12 1946 trzy dni przed 21 urodzinami skazanej Ireny Odrzywołek.

Została pochowana w bezimiennej mogile ,w nieznanym miejscu na cmentarzu w Katowicach -Panewnikach .

W Jaworznie ma swoją ulicę i jest jej pamięć ciągle żywa.
Źródło - Związek Żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych.