Fragment wspomnień komendanta NSZ Okręgu Bałtyk, majora Mariana Kozłowskiego o wigilii Bożego Narodzenia roku 1943.


… A gdy zabrakło domu i rodziny …


O, karabinie w Świętą Noc …!


-Towarzysz Tyś mój jedyny… !!!


Był dzień niezwykły – Wigilia … należało przygotować Wieczerzę. Nasi kochani gospodarze, gdy się dowiedzieli, że chcielibyśmy ten niezwykły czas przeżyć wśród nich przyjęli to z radością i prześcigali się w propozycjach jak to urządzić. Ponieważ cały nasz oddział składał się z ludzi tzw. „spalonych”, jasnym było, że wszystkich należało potraktować jak jedną polską rodzinę. My Polacy wówczas byliśmy jakby wysepką, oazą, otoczoną przez wrogi żywioł. Razem z gospodarzami ułożyliśmy Wigilijne menu. Z wielką radością dowiedzieliśmy się, że nie zabraknie ryby, kapusty z grzybami, klusek z makiem, kompotu z suszonych owoców. – My tułacze nawet nie marzyliśmy, że spożyjemy tak bogatą Wieczerzę Wigilijną wśród ludzi, którzy dla nas byli jak najbliższa rodzina. Do pomocy przydzieliłem odpowiednią ilość ludzi. Z utęsknieniem czekaliśmy ukazania się pierwszej gwiazdki na mroźnym wieczornym niebie … jak przed wojną w domu… Zabłysła! … niezależnie od biegu historii … niezależnie od tej masy nienawiści, jaka osiadła w sercach ludzkich … niezależnie od niewyobrażalnego ogromu ludzkich cierpień… Wzruszeni zgromadzili się wszyscy w najobszerniejszej izbie. Zasiedliśmy do stołu. Krótko zabrał głos gospodarz z żoną życząc nam i sobie, by ta Wigilia była ostatnią w czas wojny. Ja zabrałem głos niejako z urzędu. Do życzeń dołożyłem, by następna była już w wolnej Polsce. Życzyłem przetrwania okupacji i szczęśliwego spotkania się z naszymi rodzinami. Większość obecnych płakała, gdyż nie mieli już rodzin lub były zdziesiątkowane a domy spalone… Przypomniały mi się słowa poety: „… A ojcem jest mu Niebios Pan, a matką Ziemia miła, – Co go zbożami swoich pól, jak mlekiem wykarmiła… – A domem jest mu cały świat! – Bez granic i bez końca…!!” Rzeczywiście domem nam był cały świat, szczególnie dla nas Polaków. Ojciec mój i brat najmłodszy są więźniami Obozu w Oświęcimiu i czy żyją jeszcze…? …!! Gdzie w tej chwili są pozostali moi trzej bracia i siostra…?… !! Przy czyim stole spędzają Wigilię, owe święto rodziny polskiej? Kto otrze łzy mojej biednej samotnej Matce, która spędza tę Świętą Noc gdzieś przy gościnnym polskim stole nie wiedząc nic o losie swoich synów i córki…?…!!


Pod koniec tej niezwykłej partyzanckiej Wigilii ktoś zaintonował kolędę „Bóg się rodzi…”- tak, lecz w jakich okolicznościach… Wszyscy myśleliśmy w tym momencie – oby nigdy więcej w takich, jak te…